گرانی‌های اخیر حباب است یا تورم؟
گرانی‌های اخیر حباب است یا تورم؟

در برنامه رادیویی گفتگوی اقتصادی مبحث «حباب در اقتصاد ایران» مورد بررسی کارشناسان برنامه قرار گرفت.

به گزارش خبرنگار ایونا Ivna، میزگرد بررسی «حباب‌ها در اقتصاد ایران» با حضور مهدی کریمی تفرشی، کارشناس مجری، عبدالله مشکانی، مشاور مرکز مطالعات و بررسی های راهبردی دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، وحید شقاقی، کارشناس اقتصادی و رییس دانشکده خوارزمی، مهدی سوری، کارشناس اقتصادی و بازار سرمایه و حجت الاسلام کاظم موسوی، نایب رییس کمیسیون اقتصادی مجلس در رادیو گفتگو برگزار شد.

مهدی سوری، کارشناس اقتصادی و بازار سرمایه در مورد مفهوم حباب اقتصادی، اذعان کرد: زمانی که قیمت یک دارایی نسبت به ارزشش فاصله می‌گیرد به آن حباب گفته می‌شود. حباب می‌تواند مثبت یا منفی باشد. در مورد دارایی‌هایی که ارزشیابی ساده دارند مانند طلا یا سکه می‌توانیم بگوییم، میزان قیمت سکه بستگی به میزان وزن طلا و ضربش دارد و اگر قیمت بالاتر برود، حباب مثبت و اگر قیمت پایین‌تر باشد، حباب منفی است. اما در بازارهای مالی ارزیابی همیشه با هدف قطعیت همراه است. در مورد حباب‌ها راحت نمی‌توان صحبت کرد. وقتی که حباب‌ها می‌ترکند و بازارها نزول می‌کنند، آن زمان می‌توان گفت که این جریان حباب بوده است یا خیر.

وی افزود: هرچه در بازاری ابهام در ارزش‌گذاری بیشتر باشد، قیمت و ارزش آن نیز فاصله بیشتری را خواهد داشت. در دارایی‌های مانند مسکن یا سکه طلا این حباب گاهی تا حد ۴۰۰-۵۰۰ هزار تومان می‌تواند خود را نشان دهد و افت آن نسبت به قیمت کلی سکه زیاد به چشم نمی‌آید.

کریمی تفرشی: علت و ریشه شکل گیری حباب در اقتصاد ایران چه چیزی است؟

عبدالله مشکانی، مشاور مرکز مطالعات و بررسی‌های راهبردی دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام پاسخ داد: در بازارهای مالی، حباب به چیزی گفته می‌شود که قیمت، بالاتر از ارزش باشد که همان حباب مثبت و اگر زیر ارزش باشد، حباب منفی است. اصل مساله محاسبه ارزش بوده که در بازارهای مالی به راحتی صورت نمی‌گیرد. زمانی سود مورد محاسبه قرار می‌گیرد و زمانی دیگر دارایی.

دارایی یا سود؟

وی افزود: در حال حاضر در بازار بورس شرکت‌هایی داریم که اگر ارزش‌گذاری از منظر سود باشد، حباب دارند، اگر از منظر دارایی مورد محاسبه قرار گیرند نه تنها حباب ندارند بلکه زیر ارزش معامله می‌‌شوند. به این علت که این شرکت‌ها دارایی‌های بسیار ارزشمندی دارند اما این دارایی بازده ندارد و از آنجایی که بازدهی وجود ندارد، سود پایینی دارند.

مشکانی تصریح کرد: حباب بودن یا نبودن بستگی به این دارد که بازار با چه نگاهی به این دارایی دارد. درست است که ما با بازار مالی و سهام مواجه هستیم. منتهی پشتوانه این سهام یکسری کارخانه‌ها هستند. به دلیل مجموعه‌ای از سیاست‌ها باعث شده‌ایم که برخی کارخانه‌ها ورشکسته شوند؛ چراکه این کارخانه‌ها ماهیتا ورشکسته نبوده‌اند. به دلیل تغیُرهایی که در سیاست‌گذاری‌ها و محیط کسب و کار داشته‌ایم این کارخانه‌ها به سمت ورشکستگی رفته‌اند.

شوک‌های مداوم به اقتصاد!

وی متذکر شد: ما مدام به اقتصاد شوک وارد کرده‌ایم همین امر سبب شد که تولید کارخانه‌ها و حاشیه سود آن‌ها حداقل باشد

 کریمی تفرشی: سیاست‌های اشتباه منجر به تعطیلی و غیر فعال شدن بسیاری از کارخانه‌ها شده است.

مشکانی افزود: برای مثال شرکت هپکو دارایی‌های بسیار ارزشمندی دارد. منتهی در دولت نهم و دهم برای چندین سال قیمت ارز را تثبیت کردیم. واردات ماشین آلات با قیمت ارز بسیار پایین صورت می‌گرفت. درصورتی که در سال ۹۲ نرخ ارز باید با قیمت ۴۰۰۰تومان یا سال ۸۹ باید قیمتی نزدیک به ۲۸۰۰ بود. اما با دلار ۱۰۰۰تومانی ماشین آلات وارد شده است. از آن طرف هپکو با تورم داخلی، هزینه‌های تولیدش بالا می‌رفت. طبیعتا هپکو نمی‌توانست با کالای وارداتی رقبت کند، به همین امر تولید و حاشیه سودش کاهش و ورشکسته می‌شود. اما همین هپکو دارایی‌های ارزشمندی دارد، مانند کارخانه، زمین و… به همین علت زمانی که هپکو را از منظر سود نگاه می‌کنیم، می‌گوییم که هپکو حباب دارد. اما زمانی که از منظر دارایی نگاه می‌کنیم نه تنها حباب ندارد بلکه زیر قیمت هم است چون دارایی‌هایش، دارایی‌ های ارزشمندی بوده و باید دید بازار با چه دیدی به مساله نگاه می‌کند. از آنجایی که قیمت محصولات خودروسازان وابسته به دلار است را وادار می‌کند که خودرو‌ها را با قیمت قدیم بفروش برسانند. طبیعتا باعث ورشکستگی خودروسازی و زیان دیدن مجموعه کسب و کارهای بزرگ ما می‌شود. همین کارخانه‌هایی که می‌گوییم از منظر سود نمی‌ارزند به هر حال دارایی دارند. زمین، کارخانه، تجهیزات و… ماشین آلات‌شان با دلار قیمت گذاری و ساختمان‌های‌شان نیز تحت تاثیر نقدینگی رشد می‌کند. تورمی ۴۰ یا ۵۰درصدی که در آینده داریم باعث رشد دارایی‌های این کارخانه‌ها هم می‌شود.

کریمی تفرشی: مهم رشد و ارزش افزوده پیدا کردن نیست مهم این است که خروجی و بهره برداری صورت بگیرد. چه مسایلی باعث پیدایش حباب می‌شود و چه طور باید جلوی این مساله را گرفت؟

وحید شقاقی، کارشناس اقتصادی و رییس دانشکده خوارزمی، پاسخ داد:  حباب زمانی ایجاد می‌شود که تعادل‌های اقتصادی یعنی همان عرضه و تقاضا اقتصاد کلان به هم می‌خورد. ۷۰ درصد هزینه تولید در ایران ارزبری خارجی دارد و در بخش نرخ ارز هم شاهد نوسانات و افزایش قیمت مستمر هستیم و یک ثبات و اطمینان از آینده نرخ ارز وجود ندارد. طبیعتا عرضه اقتصاد کلان در حوزه‌های مختلف به هم می‌خورد. زمانی که عرضه و تقاضا با هم همخوانی ندارد در این میان حباب شکل می‌گیرد.

کریمی تفرشی: ناهماهنگی در عرضه و تقاضا به چه علت صورت می‌گیرد؟ آیا آسیب شناسی شده است؟

شقاقی گفت: اگر قطعات خارجی مورد نیاز برای تولید یک خودرو به دلیل تحریم یا هر مساله دیگری به موقع وارد کشور نشوند کل فرایند تولید از کار می‌افتد و عرضه نیز با مساله مواجه می‌شود. از آنجایی که ما تحریم هستیم و منابع ارزی محدود است و برخی قطعات و مواد اولیه وارد نمی‌شود، فرایند تولید از کار می‌افتد.

این کارشناس اقتصادی افزود: رهبر انقلاب سیاست‌های اقتصاد مقاومتی را ابلاغ کردند، فلسفه وجودی این ابلاغ این بود که کالاها و خدمات راهبردی در داخل کشور تولید شود. اما هم اکنون ۷۰ درصد هزینه‌های تولید نیازمند منابع ارزی بوده و این عدم تعادل‌ها منجر به ایجاد حباب شده است.

افزایش قیمت چشم‌گیر بیشتر از قیمت واقعی

سامان ملک پور، عضو هیات علمی اندیشکده سرامد مرکز پژوهشی آرا: باید چیستی و چگونگی این جریان را پیدا کنیم تا بتوانیم بررسی کنیم که بورس حباب دارد یا خیر.

وی افزود: فلسفه وجودی بورس، تامین مالی تولید توسعه گرا فناورانه است. اگر خلاف این اتفاق بیافتد و بین جریان حقیقی و واقعی و جریان پولی اقتصاد تضاد پیش بیاید مسلما حباب ایجاد می‌شود. آن تعریفی که اقتصاددانان از حباب دارند این است که تا قبل از اینکه حباب به وجود بیاید یک افزایش قیمت چشم‌گیری بیشتر از قیمت واقعی رخ می‌دهد.

خبرنگار ایونا: بهترین راهکار کنترل و کاهش حباب در اقتصاد ایران چیست؟

وحید شقاقی، کارشناس اقتصادی و رییس دانشکده خوارزمی، پاسخ داد: نرخ ارز و کنترل نرخ ارز یکی از راهکارهایی است که می‌تواند جلوی حباب را بگیرد و برای تولید کالاها و خدمات راهبردی، هزینه‌های تولید را از وابستگی به نرخ ارز فاصله دهیم. یکی از دلایلی که باعث می‌شود، نرخ ارز افزایش پیدا کند، رشد نقدینگی است که تورم ایجاد می‌کند. برای اینکه ریشه مسائل و حباب‌ها را حل کنیم باید ثبات و حفظ ارزش پول ملی را داشته باشیم.

کریمی تفرشی: تفاوت بین حباب و تورم را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

سامان ملک پور، عضو هیات علمی اندیشکده سرامد مرکز پژوهشی آرا، پاسخ داد: تورم همان افزایش فراگیر و همه جانبه قیمت‌ها و پایدار است. حباب هم یک نوع تورم بوده ولی با افزایش قیمت به صورت ناگهانی. تورم معمولا از کمبود عرضه و تقاضا سرچشمه می‌گیرد اما در بحث حباب‌ها حتی رسانه‌ها نیز در آن نقش دارند.

 

کریمی تفرشی: روند افزایش افسار گسیخته قیمت‌ها در بازار سکه و ارز نوعی حباب تلقی می‌شود. زمان ترکیدن این حباب‌ها چه موقع فرا می‌رسد؟

حجت الاسلام کاظم موسوی، نایب رییس کمیسیون اقتصادی مجلس پاسخ داد: مردم ما فهمیده و فرهیخته‌اند و به این صورت نیست که به صورت گله‌ای یا رمه‌ای به سمت و سویی هجوم ببرند و در حقیقت ما این مسیر را به این صورت ترسیم کنیم. این بازیگر است که در میدان این بلا را بر سر مردم می‌آورد. دولت باید افراد خودش را بشناسد که این ارز را در اختیار چه کسانی قرار می‌دهد، صادرات غیرنفتی به دست چه کسانی انجام می‌شود و آیا این افراد اهلیت این کار را دارند. زمانی که ارزهای صادراتی به کشور باز نمی‌گردد مشکلاتی را برای واحدهای صنعتی و کالاهای اساسی ایجاد می‌کند. من به عنوان یک نماینده وکیل مردم هستم و به دولت حق نمی‌دهم.

وی افزود: اگر در قوانین خلأ و مشکلی وجود دارد مسئولان می‌توانند پیشنهاد دهند تا ما هم خلأها را رفع و رجوع و اصلاح کنیم.

 

خبرنگار ایونا: علت هجوم هیجانی به برخی از بازارهای اقتصاد ایران چیست و چرا این الگو بیشتر در ایران دیده می‌شود؟

حجت الاسلام کاظم موسوی، نایب رییس کمیسیون اقتصادی مجلس پاسخ داد: بخشی از این جریان به دلیل تحریم‌های دولت علیه ایران و بخشی دیگر به دلیل خود تحریمی است که به این گرفتاری‌ها دچار شده‌ایم. باید توجه کنیم که دولت کار خود را به درستی انجام نمی‌دهد.

خبرنگار: نسترن شاکر